امـروز یکشنبه, 13 آذر 1401

محبوبترین ها

فروش نسخ خطی

نسخ خطی طب سنتی ایران

 

كتاب نيّر اعظم

nayer nayer

درباره كتاب نيّر اعظم

این کتاب که شامل یک مقدمه، دو تعلیم، و یک خاتمه است شامل موضوعات مهمی در شناخت نبض و انواع آن است که علیرغم نثر نسبتاً دشوارش، برای کسب اطلاعاتی موجز و در عین حال پربار درباره نبض بسیار راهگشاست.

هدف حكيم اعظم خان همانطور كه خود در مقدمه تصريح كرده از نگارش اين اثر چنين است:

«خواستم كه در آن رساله‌اي متضمّنِ فوايدي كه از آن اكثرِ كتبِ طبّيّه خالي است و سِيَّما از اقسامِ مركّباتِ غير مشهورة نبض و اسبابِ او -كه احدي از متقدّمينِ سلف و متأخّرينِ خلف مفصلاً به ذكر آن نپرداخته[اند]- بنويسم تا ساير اعزّه از مطالعة آن انتفاعِ كثير حاصل نمايند».

بنابراين، جاي شگفتي نيست اگر بخش عمده‌اي از اين كتاب بر اساس آثار پيش از خود نوشته شده باشد. تا آنجا كه خود حكيم اعظم خان اشاره كرده و تحقيق ما نيز آن را به روشني اثبات مي‌كند او در نگارش نير اعظم چند منبع مهم در اختيار داشته است. اين منابع عبارتند از: كتاب كامل ‌الصناعه، قانون بوعلي، شرح علامه شيرازي بر قانون، شرح قانون حكيم گيلاني، شرح قانون حكيم آملي، مفرح القلوب حكيم ارزاني، خلاصه الحكمه عقيلي خراساني، شرح موجز ابن حزم قرشي، شرح موجز اقسرايي، المأة ابوسهل مسيحي، جوامع اسكندرانيين جالينوس و ... .

 

بدين ترتيب، به جرات مي‌توان گفت كه حكيم اعظم خان مطالب مقدمه، تعليم اول، و مقاله دوم از تعليم دوم كتاب خود را در اغلب موارد از اين كتب برداشت يا ترجمه كرده است. با اين تفاوت كه حكيم اعظم مقدمات و استدلالات مفصل و بحثهاي دراز دامن موجود در اين كتابها را ناديده گرفته و ترتيب ارائه مباحث در اين كتب را تغيير داده است. از ميان اين كتب نيز، عبارات بيشتر متعلق به قانون ابن سينا، و شرح قانون آملي و گيلاني است، اما به مناسبت عباراتي از ديگر كتب نيز آورده و چنانچه خود در آن باره نظري داشته با عنوان «به نظر راقم» ذكر كرده است.

از امتيازات مهم اين كتاب بر كتب پيش از خود نحوه ورود و خروج حكيم به بحث است، زيرا او ترتيب مطالب كتابهاي ياد شده را عوض كرده و از عبارات آنان در مواقف مختلف استفاده كرده است. تبويب اين كتاب نيز با كتب پيش از خود فرق بسيار دارد و در نوع خود جالب و سودمند است، زيرا حكيم مقسم را در اين كتاب انواع نبض قرار داده و تابع ابواب قانون يا كامل الصناعه نبوده است.

از اين رو، ارزش واقعي اين كتاب در مطالبي است كه يا در ديگر كتابهاي طبي وجود ندارد يا بدين تفصيل در آنها نيامده است؛ به ويژه در بيان انواع مركبات غير مشهوره و سبب آنها كه در آن به تحليل اسباب انواع نبض پرداخته و سبب حصول و عدم حصول هر يك را بيان داشته است. همچنين، اين كتاب از معدود كتب نبض قدما به زبان فارسي است. هر چند عبارات فارسي آن گاه به سبب ترجمه چنان مغلق و مبهم‌اند كه فهم عبارت عربي آن بسي ساده‌تر است، اما در هر حال به عنوان يك نمونه از كتب علمي مربوط به طب به زبان فارسي حائز اهميت است.

موجز و خلاصه بودن كتاب نيز امتياز بزرگ آن است، زيرا اين كتاب نه به ايجاز باب نبض قانون بوعلي است كه بهره گرفتن از آن سخت باشد و نه به اطناب تحفه سعديه كه حوصله فراخي بطلبد. با اين حال، بايد اذعان داشت كه مطالعه اين كتاب طالبان اين علم را از مطالعه ساير كتب طبيه مرتبط با نبض - از جمله كتاب سترگ تحفه سعديه كه در نوع خود بي‌نظير است- مستغني نمي‌كند و علاقمندان بايد براي درك بهتر و بيشتر مطلب و عظمت مسائل مربوط به نبض بدانها مراجعه كنند.

متاسفانه، ميراث گرانبهايي از كتب طبي در موضوع نبض هنوز به صورت خطي باقي مانده و نسخه‌هاي زيادي نيز از آنها در دست نيست، از اين رو، در خلال تصحيح اين كتاب و ضرورت مراجعه به منابع پيش از آن بر آن شديم كتابي جامع و كامل درباره نبض فراهم آوريم كه در بردارنده همه كتب و رسائل مشتمل بر اين علم باشد. اين كتاب شامل متن علمي و انتقادي مبحث نبض در كتابهاي جالينوس، اهوازي، رازي، ابن سينا، حكيم ايلاقي، ابن رشد، ابوسهل مسيحي، قرشي، علامه شيرازي، سيد اسماعيل جرجاني، ابن حبيش، حكيم آملي، حكيم گيلاني، اقسرائي، بهاءالدوله رازي، عقيلي خراساني، حكيم ارزاني،  حكيم عين الملك شيرازي، و ديگر اكابر اين فن است كه اميد است به زودي در اختيار علاقمندان قرار گيرد. هدف از ايجاد اين مجموعه نيز استقصاي موضوع نبض در كتب طبي و تصحيح متون آنها بود تا طالبان علم در يافتن مطلوب به تعب و ضجرت نيفتند.

تلفن سفارش کتاب

برای سفارش کتاب با شماره تلفن زیر تماس بگیرید:

09928329626

 

telegram:@teb-sonatiiran
telegram:@persianmedicinepublisher

لیست کتابهای طب سنتی

کتاب فصل

کلیه حقوق این سایت متعلق به  انتشارات طب سنتی ایران می باشد.